جمعه 10 مرداد 1393
صفحه اصلي
طرح تفضیلی و طرح جامع جدید شهر تهران
سیستم های جغرافیایی

نقشه گسلهاي ايران و جهان

نقشه گسلهاي ايران و جهان
 
 
 

تاریخچه زمین لرزه های بزرگ در ایران

ایران كشوری لرزه خیز است. ایران بر روی یكی از دو كمربند بزرگ لرزه خیزی جهان موسوم به «آلپا» قرار دارد و هر از گاهی زمین لرزه های بزرگی در آن بوقوع می پیوندد.

از سال 1340 تاكنون زمین لرزه های مختلف و در مواقعی ویران كننده مناطق مختلف كشور را با خسارات و تلفات سنگینی روبه رو كرده است كه آخرین آنها، زمین لرزه صبح روز جمعه  شهرستان بم می باشد.

آخرین زمین لرزه در ایران كه در سال 79 و در دو استان زنجان و قزوین با قدرت 2/5 در مقیاس ریشتر به وقوع پیوست، مناطق طارم، خدابنده، ابهر، خرمدره و سلطانیه و همچنین بویین زهرا را لرزاند و خسارت ها و تلفاتی به بار آورد. بیش از 500 نفر بر اثر وقوع این زمین لرزه كشته شدند.

بزرگترین زمین لرزه ای كه در سالهای اخیر در ایران به وقوع پیوست مربوط به 31 خرداد 1369 در استانهای گیلان و زنجان با قدرت هفت و سه دهم در مقیاس ریشتر بود. این زمین لرزه بیش از 40 هزار كشته برجای گذاشت كه خونبارترین زمین لرزه در ایران به حساب می آید. این زلزله در عرض چند ثانیه حدود و هزار و 100 كیلومتر مربع كه 27 شهر و 1871 روستا را در برمی گرفت، ویران كرد. این در حالی است كه دیگر كشورهای منطقه مانند، تركیه، سوریه، ارمنستان و یا افغانستان نیز به دلیل قرار گرفتن در این خط زلزله با تعداد بیشماری از این قبیل زمین لرزه ها رو به رو هستند. دانشمندان گفته‌اند كه دلیل این پدیده در بستر اقیانوسها كه نشانه های حركت شبه قاره هند به سمت قاره های آسیا و اروپا را آشكار می سازد، نهفته است.

قاره هند از 30 میلیون سال گذشته با سرعتی معادل 10 سانتی متر در سال به سمت قاره های اروپا و آسیا حركت كرده است و در زمان حاضر این سرعت به پنج سانتی متر در سال كاهش پیدا كرده است. فهرستی از زمان و میزان قربانیان زمین لرزه های به وقوع پیوسته در ایران در ذیل به طور خلاصه ارائه می شود :

- آوریل سال 1960 (فروردین / اردیبهشت 1339) 450 تن در شهر لار، واقع در جنوب كشور كشته شدند.

- سپتامبر 1962 (شهریور / مهر 1341) 11 هزار تن كشته و 200 روستا در غرب تهران ویران شد.

- اوت 1968 (مرداد / شهریور 1347) حدود 10 هزار تن در استان خراسان جان سپردند.

- آوریل 1972‌ (فروردین / اردیبهشت 1351) پنج هزار و 44 تن در جنوب كشور كشته شدند.

- آوریل 1977 (فروردین / اردیبهشت 1356) حدود 900 تن در منطقه اصفهان جان باختند.

- سپتامبر 1978 ((شهریور / مهر 1357) 25 هزار تن در شرق ایران كشته شدند.

- نوامبر 1979 (آبان / آذر 1358) 600 تن در شمال شرقی ایران جان سپردند.

- ژوئن 1981 (خرداد / تیر 1360)، یكهزار و 28 تن در استان كرمان كشته شدند.

- ژوئیه 1981 (تیر/ مرداد 1360) یكهزار و 300 تن در استان كرمان جان باختند.

- 21 ژوئن 1990 (31 خرداد 1369) حدود 40 هزار تن در شهر رودبار در شمال كشور در اثر سنگین ترین زمین لرزه كشته شدند.

- 28 فوریه 1997 (10 اسفند 1375) حدود یك هزار و 100 تن در اردبیل كشته شدند، بزرگی آن زمین لرزه، 5/5 درجه در مقیاس ریشتر بود.

- 10 مه 1997 (20 اردیبهشت 1375) یكهزار و 613 تن در بیرجند بر اثر زمین لرزه با بزرگی 1/7 درجه در مقیاس ریشتر، جان باختند.

به گفته كارشناسان امور شهری مقاوم سازی ساختمانها و تقویت سازه های ساختمانی در امور شهرسازی و احداث بنا در شهرها و استفاده مناسب از تحقیقات در حوزه زمین شناسی و اقلیمی اساسی از جمله مولفه های بسیار مهمی است كه در كاهش خسارت و تلفات زمین لرزه هایی از این دست می تواند نقش مهمی داشته باشد. این واقعیت كه ایران در كمربند زلزله جهانی قرار دارد و استفاده از تجربیات دیگر كشورهای زلزله خیز و موفق در ساماندهی به امور شهری و مقاوم سازی شهرها در مناطق زلزله خیز بیش از گذشته احساس می شود.

كارشناسان فن معتقدند در صورتی كه هزینه های گزاف امداد رسانی و جبران خسارتهای مادی و معنوی حوادث طبیعی نظیر سیل و زلزله در مسیر بازسازی و ایجاد تغییرات بنیادی در حوزه شهرسازی و تمهیداتی لازم برای پیشگیری از حوادث غیر مترقبه قرار گیرد، نتایج به مراتب بهتر از گذشته خواهد بود.

(منبع : سایت وزارت راه و ترابری)

 
 
 
 

 
 
 
 
 
 


در میان تعداد زیادی گسل در منطقه گسلهای زیر از خطر بالاتری برخوردارند:
1 - گسل مشا فشم به طول 400 کیلومتر:
گسل فشاری مشا، گسل بزرگی است که شامل زیر شاخه های فراوانی نیز می شود زلزله 1830م به منطقه شرقی فعالیت این گسل نسبت داده می شود علاوه براین زلزله بزرگی هم که در سال 958م با بزرگای گشتاوری 7/7 در 50 کیلومتری تهران رخ داده است به قسمت غربی این گسل نسبت داده می شود مسئله مهم در مورد این گسل تلاقی آن با گسل شمال تهران در بالادست سد لتیان است به این جهت که فعالیت این گسل می تواند موجب فعال شدن گسل تهران شود گسل فشاری مشا، گسلی است طویل، اساسی و لرزه زا که در راستای آن گستره بلند البرز از شمال بر روی دامنه های جنوبی آن رانده شده است. این گسل دارای راستای شرق ، جنوب شرقی - غرب، شمال غربی است. گسل مذکور در روی نقشه های زمین ساختی شکل سینوسی دارد و در دو قسمت شرقی و غربی راستای تقریباً شرقی - غربی دارد. شیب گسل فشاری مشا همیشه به سمت شمال و بین 35 تا 70 درجه تغییر می کند. این گسل با طولی حدود 400 کیلومتر از جنوب غربی شاهرود و در شرق ، تا آبیک در غرب ادامه دارد. دریاچه آب شیرین تار در 15 کیلومتری شرق شهرستان دماوند در راستای این گسل تشکیل شده است.
پهنه گسلی مشا در دره مشا بیش از 10 متر عرض داشته و به شدت بریده، خرده و پودر شده است


2 - گسل شمال تهران به طول 75 کیلومتر:
گسل شمال تهران بین شاخه غربی گسل مشا و شهر قرار دارد اگر گسل شمال تهران فعال شود میزان خسارت به مراتب خیلی حادتر از زلزله است که در سال 1968 م رخ داده است گسل شمال تهران از این لحاظ می تواند یک چشمه لرزه زا باشد گسل شمال تهران در فاصله بین کوههای شمال تهران و شهر و در روی پهنه های جنوبی کوههای شمال تهران به طول 75 کیلومتر قرار گرفته است


راندگی شمال تهران با درازای بیش از 75 کیلومتر در کوهپایه شمال تهران از شرق دره لشکرک ده سبو در شمال شرقی تهران ، تا آبادی کاظم آ‎باد 2 کیلومتری شرقی کلار و شمال بزرگراه تهران - کرج و شهر کرج در غرب ادامه یافته و نزدیکترین گسل زلزله زا به شهر تهران است به نظر می رسد که این گسل شاخه ای از گسل فشاری مشا است در شمال تهران و در کوهپایه ها ، در اکثر مناطق این گسل سبب رانندگی سازند دوران سوم کرج بر روی آبرفتهای هزار دره و آبرفتهای ناهمگن شمال تهران بخش کوهپایه ایران مرکزی در شمال تهران شده است در برخی نقاط مانند باغ اناری در غرب کن و شمال چیتگر راندگی شمال تهران ، در داخل سازند کرج دیده می شود


3 - گسل جنوب ری به طول 20 کیلومتر:
گسل جنوب ری ایوانکی در جنوب تهران به طول 20 کیلومتر قرار گرفته است تمامی این گسل می تواند به عنوان یک چشمه لرزه زا برای تهران باشد گسل جنوب ری در قسمت جنوبی خود دچار انشعابی است که در شمال آن قرار دارد و گسل شمال ری نامیده می شود و فاصله بین این دو گسل فقط 3 تا 5 کیلومتر است به نظر می رسد ریشه این دو گسل یکی باشد و آنها نشانه های سطحی یک گسل باشند.


4 - گسل شمال ری:
در حوالی عظیم آباد در کناره جنوبی بزرگراه ری ـ بهشت زهرا قرار دارد و دیواره ای به ارتفاع 2 متر را بوجود آورده است امتداد آن شرقی ـ غربی بوده و طولی حدود 16/5 کیلومتر دارد.


5- گسل معکوس آهار:
این گسل قسمتی از گسل معروف مشا فشم را تشکیل داده است که باطولی در حدود 400 کیلومتر از جنوب غربی شاهرود در شرق تا آبیک در غرب ادامه دارد و شیبی در حدود 35 تا 70 درجه به سمت شمال دارد قسمتی از این گسل در ناحیه آهار که یکی از سه شاخه فرعی آن است گسل آهار نامیده می شود


6- گسل معکوس امامزاده داوود:
راستای شمال غرب ـ جنوب غرب دارد و از حوالی امامزاده داوود عبور می کند این گسل معکوس دارای شیبی معادل 80 درجه به سمت شمال شرق است در حوالی ولنجک این گسل به گسل شمال تهران می پیوندد


7- راندگی پورکان ـ وردیج:
از حوالی پورکان در مسیر جاده کرج چالوس تا وردیج و سپس
شمال کن و فرحزاد ادامه می یابد ودارای راستای شمال غرب جنوب شرق است


8- گسل کهریزک:
از شمال سلطان آباد در غرب تا کهریزک و سپس شمال شمس آباد در شرق امتداد یافته و راستایش شرقی غربی و طولش بیش از 40 کیلومتر است این گسل دیواره ای به ارتفاع 1- 10 متر در آبرفت های جنوب تهران ایجاد کرده است


9- راندگی نیاوران:
با راستای شمال شرقی ـ جنوب غربی وبا طولی حدود 13 کیلومتر از سعادت آباد تا نیاوران و شمال اقدسیه امتداد می یابد


10- گسل محمودیه:
گسلی با سازوکار کششی با راستای شرقی ـ غربی است


11- گسل شبان کوثر:
در شمال تهرانپارس با طول 3 کیلومتر و راستای شرقی ـ غربی واقع است.


12- گسل شرق:
گسل شرق نیز که توانایی قویترین زلزله را دارا است از شرق به تهران وارد شده و با گذر از اراضی سرخه حصار و حرکت بر روی بزرگراه شهید بابایی تا مجیدیه و سیدخندان امتداد مییابد


13- گسل ملاصدرا:
گسل ملاصدرا نیز که از خیابان شریعتی تا شهرک غرب امتداد یافته، محلات ونک، میرداماد، سعادت آباد و شهرک غرب را ناایمن ساخته است احداث برج میلاد نیز دقیقا در مجاورت این گسل صورت می گیرد

گسل های فرعی تهران:
از گسل های فرعی تهران می توان گسل های نارمک، داوودیه، ایوبی، عباس آباد، پارک جنگلی شهرداری، باغ فیض، قصر فیروزه و تلویزیون را نام برد.
تهران از کوهپایه های جنوبی البرز آغاز می شود و تا دشت ری امتداد پیدا می کند. در کوهپایه تهران با دو فرونشست و سه رشته بلندی مواجه هستیم:
بلندی ها:
1- سعادت آباد، شمیران، دزاشیب
2- تپه های امانیه، الهیه، قیطریه، فرماینه
3- طرشت، عباس آباد
فرونشست ها:
1- اوین، تجریش، نیاوران
2- داوودیه
بلندهای شماره یک یعنی سعادت آباد و شمیران و دزاشیب توسط گسل نیاوران روی فرونشست اوین تجریش رانده شده است، بلندی های شماره دو یعنی امانیه، الهیه، فرمانیه توسط گسل محمودیه از شمال بروی فروشست های اوین تجریش نیاوران قرار گرفته اند، این تپه ها از سمت جنوب بروی فرونشست داوودیه قرار می گیرند، بلندی های طرشت و عباس آباد از سمت شمال بوسیله گسل داوودیه بروی فرونشست داوودیه رانده شده اند.


و اما در سطح دشت تهران تا ری با فرونشست بزرگ ری مواجه هستیم که در آن گسل های معروف ری و کهریزک قرار دارد.
در این مناطق ویرانی خیلی شدید وجود دارد: قوچک، تلو، سوهانک، ازگل، تجریش، تهرانپارس، لویزان، قلهک، ونک، شهرک غرب، درکه، هفت حوض، کن، کاروانسرا سنگ و جنوب کرج به همراه قسمتی از شهر ری، خانی آباد، چهار دانگه و نواحی مجاور در سه کیلومتری گسلهای ری.


منطقه تکانهای شدید با ویرانی گسترده شامل تهران مرکزی با توجه به وجود پی سنگ آبرفتی در این منطقه که مقاومتشان در برابر تکانهای شدید متفاوت است شامل محله داودیه، باغ فیض، زیبا شهر، مجیدیه، عباس آباد، یوسف آباد، گیشا، نارمک، وحیدیه، حشمتیه، تهران نو، امیراباد، شهرآرا، دوشان تپه، مرکز شهر، بازار، شهرک اکباتان، مهرآباد، افسریه، قلعه مرغی، یافت آباد تا قسمتی از شهریار، مسگر آباد، امین آباد، پالایشگاه تهران در ری و سد لتیان.


منطقه حرکتهای تند یا خسارات زیاد شامل کلیه مناطقی که دورتر از ده کیلومتر از گسل تهران قرار دارند که ویرانی در این مکانها نسبت به مناطق دیگر کمتر است نواحی غرب و جنوب شهریار در غرب تهران.


منطقه با آبگونگی خاک و ویرانی شدید:
در جنوب شرقی تهران سطح آب زیر زمینی بالاست و احتمال فرو نشست یا شناور شدن ذرات خاک در آب بالا آمده در اثر تکانهای زلزله وجود دارد این پدیده به دلیل کم شدن فضای خالی میان دانه های خاک و افزایش فشار آب منفذی درست میکند که موجب حرکت خاکهای دانه ریزتر شده و حتی در مناطق دورتر از زلزله هم میتواند باعث خسارات سنگین شود.

منبع: پایگاه ملی علوم زمین کشور (http://www.ngdir.ir

 

هرچند که آمار تلفات و خسارات وارده به پیکره تهران بر اساس مطالعات جایکا در اوایل دهه 80 و بر اساس آمار نفوس و مسکن سال 75 است؛ ولیکن از آنجا که تاکنون مطالعه ای جامع تر از آن در خصوص لرزه خیزی تهران صورت نگرفته است؛ تنها مرجع قابل استناد آماری همین مطالعات جایکاست. اما مسلما با تدابیر شهرسازی و مقاوم سازی و نوسازی های صورت گرفته در دهه اخیر قطعا وضعیت کنونی نسبت به آمارهای جایکا اندکی بهبود یافته است.
خسارت وارده به ساختمان ها بر اثر زلزله و ویژگی‌های آسیب برای مدل زلزله گسل ری به شرح زیر است:
در صورت فعال شدن گسل ری، تعداد ساختمان های آسیب‌دیده در کل شهر تهران، 480.000 واحد برآورد گردید که در این صورت نسبت کل خسارت، 55% خواهد بود. باید توجه داشت که منطقه 15 بیشترین تعداد ساختمان های آسیب‌دیده را داراست. تعداد کل ساختمان ها نیز در این منطقه، به نسبت بیشترین است. نسبت خسارت در مناطق 11، 12، 16 تا 20 مقدار بسیار بالایی در حدود 80% است. دلیل این نسبت بالای خسارت، وجود بسیاری از ساختمان های آسیب‌پذیر و جنبش لرزه‌ای نیرومند (شدت 9 در مقیاس اصلاحی مرکالی) در این مناطق است. نسبت خسارت در مناطق 1 تا 5 که در بخش شمالی شهر تهران قرار دارند به طور نسبی کم و تقریباً 30% می‌باشد.

 درصد تخریب ساختمان های تهران بر اثر زلزله گسل ری

برای دیدن نقشه در ابعاد بزرگ تر روی آن کلیک نمایید .

مدل گسل شمال تهران
در صورت فعال شدن گسل شمال تهران، تعداد ساختمانهای آسیب دیده در کل شهر تهران، /000/310 واحد برآورد شد. نسبت کل خسارت 36% می‌باشد. نسبت خسارت در مناطق 1 تا 5 که در بخش شمالی شهر تهران قرار دارند در حدود 50% است. نسبت خسارت در بخش جنوبی شهر کمتر از 30% است. در مورد مدل گسل شمال تهران، شدت زلزله در بخش شمالی شهر زیاد است در حالی‌که ساختمانهای آسیب‌پذیر در منطقه اکثریت ندارند. در مورد مدل گسل ری، شدت زلزله در بخش جنوبی شهر زیاد است در حالی‌که ساختمانهای آسیب‌پذیر نیز غالب هستند. علت تفاوت نسبت خسارت در بخش‌های جنوبی و شمالی شهر همین امر است.

درصد تخریب ساختمان های تهران بر اثر زلزله گسل شمال تهران

برای دیدن نقشه در ابعاد بزرگ تر روی آن کلیک نمایید .

مدل گسل مشا
با فرض فعال شدن گسل مشا، نسبت خسارت برای اکثریت مناطق شهری تقریباً 10% است به استثنای منطقه12 که در آن نسبت خسارت 30% است. تعداد ساختمانهای خشتی و چوبی ـ آجری در این منطقه بیشتر از سایر مناطق است و همین امر دلیل نسبت بالای خسارت است.

درصد تخریب ساختمان های تهران بر اثر زلزله گسل مشا

برای دیدن نقشه در ابعاد بزرگ تر روی آن کلیک نمایید .

برآورد زیر براساس بررسی محتوای مطالعات آسیب پذیری تهران توسط جایکا می باشد.

                                    حجم تخریب (واحد)           پراکندگی درصد تخریب                         تخریب در کل
 مدل گسل ری:                  480.000                  جنوب 80% و شمال حدود 30%                55%
 مدل گسل شمال تهران:     310.000                  شمال 50% و جنوب 30%                        36%
 مدل گسل مشا:                    -                          منطقه 12 ، 30%                                   10%

 

در سناریوی زلزله برای تهران در بدترین حالت زلزله مدل گسل ری در شب است با بدون امدادرسانی که 382.822 نفر تلفات انسانی در شهر تهران خواهد داشت و در بهترین حالت زلزله مدل گسل مشا در روز است با امدادرسانی کامل 12.377 نفر تلفات انسانی در شهر تهران خواهیم داشت.

جدول تلفات انسانی در اثر زلزله گسل ری با تفکیک مناطق 22 گانه تهران، شب و روز، در 4 حالت امداد رسانی مختلف(بدون امدادرسانی، امداد رسانی مردمی، امداد اضطراری توسط امدادگران، توسط حرفه ای ها)

برای دیدن نقشه در ابعاد بزرگ تر روی آن کلیک نمایید .

تمرکز حدود 15 % جمعیت کشور (25% جمعیت شهرنشین کشور) 25% تولید ناخالص ملی (GDP) 31% صنایع و 33% تولید صنعتی کشور، 60% تولید ماشین آلات صنعتی، 41% صنعت ساختمان کشور، 30% تولید مواد غذایی(15% مواد پروتئینی و لبنیاتی)، 39% دانشگاه ها و مراکز پژوهشی و نهایتا 29% دانشجویان و نیز حضور بخش عمده دولتمردان کشور در این شهر آسیب پذیری آن را از اهمیت فوق العاده ای برخوردار ساخته است، به طوری که می توان گفت هرگونه آسیب بر پیکره این شهر آسیبی جبران ناپذیر به کل کشور خواهد بود.

لازم به ذکر است که در خصوص آمادگی و واکنش در برابر زلزله تهران با هشیاری مسئولین امر تلاش هایی قابل تقدیر اما ناکافی صورت گرفته است. شهرداری تهران، سازمان پیشگیری و مدیریت بحران را تاسیس نمده که با رویکرد ناحیه محوری در زمینه پیشگیری از خسارات و تلفات زیاد در زلزله فعال است. تعداد زیادی از مراکز مطالعاتی در این زمینه روی طرح های پژوهشی فعال هستند. رشته های دانشگاهی بازسازی پس از سوانح در دانشگاه شهید بهشتی و تهران تاسیس شده و کادر متخصصین مورد نیاز برای مدیریت بحران پرورش می یابد. بافت های فرسوده با مشوق های دولتی درخال نوسازی هستند. مانورهای زلزله و مدیریت بحران هر از چندی برپا می شود و تجارب لازم در آنها کسب می شود. کشور ما و مدیران بحران آن تجارب زیادی در بازسازی پس از سانحه، از بازسازی جنگ تحمیلی، زلزله منجیل و رودبار، زلزله بم، زلزله لرستان و … دارند و این امر برای ما که از 6 کشور نخست سانحه خیز جهان هستیم بسیار ضروری و مورد نیاز است.

 
 

» زلزله تهران چه مناطقی را بیشتر ..

زلزله تهران چه مناطقی را بیشتر تخریب می کند  +  نقشه  :

در شرایطی که با رشد فزاینده بروز سوانح طبیعی در جهان روبرو هستیم و شاهد بروز زلزله با شدت 9 ریشتری در ژاپن می باشیم، نگرانی ها در خصوص کشور سانحه خیز ایران و شهر حساس تهران بیشتر می شود.

بر اساس مطالعات و تحقیقات صورت گرفته، شهر تهران در انتظار زلزله ای قریب الوقوع به سر می برد و ساکنان شهر برای آن باید آمادگی لازم را داشته باشند.
شهر تهران با جمعیتی حدود 7 میلیون و 800 هزار نفر بر اساس نقشه درشت پهنه بندی خطر لرزه ای کشور در پهنه خطر بسیار زیاد زلزله قرار گرفته است. این در حالی است که بر اساس مطالعات انجام شده توسط مشاوران ایرانی و نیز آژانس همکاری های بین المللی ژاپن(جایکا) و مرکز مطالعات زلزله و زیست محیطی تهران، در صورت وقوع زلزله در تهران حدود 480.000 ساختمان به شدت آسیب دیده و حدود 220 میلیارد دلار خسارت مستقیم به شهر وارد خواهد شد.
از لحاظ جغرافیایی و زمین شناسی شهر تهران در یک گستره طبیعی واقع شده که چندین رشته گسل فعال و نقاط لرزه خیز پراکنده در آن وجود دارد. از میان بسیاری از گسل‌‌های فعال در منطقه، محتمل‌ترین گسل‌‌های خطرناک عبارتند از:
- گسل مشا (طول: حدود 200 کیلومتر)
- گسل شمال تهران (طول: حدود 90 کیلومتر)
- گسل جنوب ری (طول: حدود 20 کیلومتر)

گسل های مشا، ری و شمال در نقشه تهران                                             زمین شناسی و گسل های مناطق مختلف تهران

برای دیدن نقشه در ابعاد بزرگ تر روی آنها کلیک نمایید .

 
 

پایان خبر /  زهرا روزبهانی

 

سایت رهبران شیعه : خبر فرهنگی

نظرات


  • ارزو نيكخواه      1392/09/21 11:48
    متن
    عالى بود فقط اى كاش مطالب كمى بيش تر بود

نظر شما
نام :  
عنوان :  
متن :  

آرشیو